در فاجعه منا انصاف اجتماعی قربانی شد
دوشنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۴
0 نظر
445 بازدید

بدون شک فاجعه منا که هنوز چند هفته ای بیشتر از آن سپری نشده است، سینه هر مسلمانی را به درد می آورد و بسیاری از شهرهای ایران این روزها شاهد تشییع حجاجی اند که مظلومانه نگاه در آسمان مکه گذاشتند و امروز در خاک وطن آرام می گیرند، اما این واقعه دهشتناک از یکسو داغی بر دلها  شده، که در کنار آن بازار فضای مجازی به عنوان رسانه های نو ظهور سکاندار اطلاع رسانی در جامعه شده است. در این سطور به دنبال واکاوی فاجعه منا نیستیم چون کار را باید به کاردان سپرد، اما آنچه این روزها نبض برنامه های کاربردی تلفن همراه چون تلگرام، واتس آپ و ... در دست گرفته است، اطلاعاتی است که نه می توان آنها را باور نمود و نه ذات انسان کنجکاو حاضر به رها کردن آن است.  انتشار عکس ،مطالب و فیلم و ... که دست به دست می شود و دیگر فرقی نمی کند شما در کدام شهر و روستا یا به چه طبقه اجتماعی متعلقی اید، هدف اطلاع رسانی سریع است و هجوم یکباره اطلاعاتی وسیع.

در خصوص ارتباط انسان با افراد و گروه ها دو گونه پیوند را می توان نام برد، پیوند رسمی و غیر رسمی و موضوع این گفتار تاثیر پیوند های غیر رسمی بر حیات جمعی است.

حضور افراد در فضای مجازی، شبکه ای از دوستی ها را شکل داده است که می توان آن را رابطه غیر رسمی نامید، روابطی که در بسیاری موارد حتی بدون انکه هیچگونه ارتباط پیشین و چهره به چهره رخ دهد موجب گره خوردن افراد می شود و اعتمادی مستحکم  را میان اینگونه از پیوندها موجب می شود. از سوی اعتماد اجتماعی  یکی از مهمترین عناصر سرمایه اجتماعی محسوب می شود. سرمایه اجتماعی روابط نهادینه شده  بین مردم است و منبع ای که در نتیجه پیوند و ارتباط  افراد با یکدیگر و در شبکه ای از تعاملات میان مردم کسب می شود.  حال با توجه به آنکه اعتماد اجتماعی  مولفه ای مهم برای انسجام میان افراد خواهد بود، حفظ آن از مهمترین وظایف هر فرد در جامعه است.

این روزها  با توجه به آنکه ایران  در زمینه استفاده از فضای مجازی  خصوصا برنامه های کاربردی تلفن همراه در صدر کشورهای جهان قرار گرفته، پس می توان دانست که هر فرد حداقل در یکی از این شبکه های اجتماعی عضو بوده و در آن مجموعه ای از روابط دوستی و پیوند عاطفی را کسب کرده که این روزها کم کم جایگزین بسیاری از روابط رسمی شده است.

حال با وقوع فجایع ای چون منا اینچنین فضاها فرصتی را مهیا کرده است تا به راحتی امکان انتشار متون، تصاویر، فیلم و ... بدون داشتن صحت و حتی از روی غرض ورزی و یا با داشتن کمترین ارتباط مکانی و زمانی با واقعهممکن شده و پازلی را برای مخاطب طراحی نماید که حاصل آن جمع تصویری مخدوش اما باورپذیر را برای انسان است. اما در به تصویر کشیدن این تصاویر ذهنی، تنها صورت کریه المنظر  اجتماعی نیست که هویداست ، بلکه روح حیات جمعی است که به حداقل ثبات نزدیک می شود.

انتشار این تصاویر و متون و فیلم ها از فاجعه منا در مدت زمان کم و این وسعت مصداق بارز آن است که نمی توان فردی را یافت که بطور مستقیم و غیر مستقیم اخبار فاجعه را زبان این دسته از رسانه ها نشنیده باشد.

فاجعه منا  حادثه ای غم انگیز بود که انتشار برخی مطالب در پی آن بروز یک هیجان جمعی شده و خشم عمومی را به دنبال خود داشته است. هرچند  نگاشتن مطالب در فضای مجازی  عادی است اما این امر تا زمانی که یک مشکل یا پدیده اجتماعی افسار گسیخته نشود می توان طبیعی در نظر گرفت ولی زمانی که گرایش های افراطی شکل بگیرد باید تامل نمود.

در چند هفته گذشته اینگونه گرایش های افراطی چون جهت یابی اسلام گرایی تشییع و تسنن، تفکرات ملی گرایی – ناسیونالیسم دامن زده شده است که خود موجب  هیجان گرایی در جامعه گردیده، اما آیا این هیجانات می تواند برای جامعه ای که مرز خشونت و کاهش اعتماد اجتماعی به حداقلی را تجربه می کند مناسب است ؟!

کاهش انصاف اجتماعی، کنار گذاشتن عقل گرایی در رفتار های مردم و بروز هرگونه تعصب گرایی از جمله مباحثی است که در نتیجه شیوع اینگونه متون در جامعه رخ می دهد. حال با بروز موارد برشمرده شده آنچه بیش از همه به سلاخ خانه تباهی رانده می شود، اعتماد اجتماعی و به دنبال آن سرمایه اجتماعی است که همچون سرمایه اقتصادی هرچه فرد از میزان بیشتری از آن داشته باشد در زندگی روزمره توانا تر عمل خواهد کرد.

اعتماد نقش برجسته ای در جامعه  دارد و بدون اعتماد، همبستگی اجتماعی و نظم و پایداری غیر ممکن خواهد بود. پس انتشار متون و تصاویر غیرمسوولانه آنچه را هدف می گیرد نه روابط دیپلماتیک ایران و عربستان، گسترس حس ملی گرایی و یا فاش سازی روایت های پشت پرده است، بلکه گسترش نوعی تعصب فرهنگی بدون پشتوانه تاریخی در جامعه است که در نهایت اعتماد نخ نما شده این روزها در نتیجه آن به سوی کاهش انصاف اجتماعی گرایش یافته و جامعه از عقلانیت تاریخی به سوی عقلانیت انتزاعی و توهمی حرکت خواهد کرد.

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر